İş Yerinde Mobbing ve Psikolojik Travma

İş Yerinde Mobbing son zamanlarda çalışanlar arasında en çok yaşanan travmalar arasında yer almaya başladı.

Aslında bu yazımda, insanlar tarafından gerçekleştirilen psikolojik yani ruhsal travma olan İş yerinde Yıldırma-Psikolojik Taciz (Mobbing) ve adam kayırma (nepotizm) arasındaki ilişkiler üzerinde kısaca duracağım ve bireysel olarak neler yapılabilir bunları paylaşacağım.

Öncelikle psikolojik travmanın kısaca tanımını yapmakta fayda görüyorum.

Psikolojik Travma Nedir?

Canlıların üzerinde ruhsal ve bedensel açıdan önemli bir yaralanma olarak ifade edilebilir. Yaşamı tehdit edici herhangi bir olay sonrasında yaşanan önemli ölçüde psikolojik rahatsızlık deneyimidir.  Kafa travması, kırık vb. organik sebepli rahatsızlıklar fiziksel travmayı, depresyon, anksiyete, akut stres bozukluğu ve travma sonrası stres bozukluğu gibi travmalar psikolojik travmaları ifade eder. İki biçimde yaşanan travma neden-sonuç ilişkisine bağlı olarak birbirinden de etkilenebilir.

İş Yerinde Mobbing (Psikolojik Taciz)

İş yerinde Yıldırma yani Psikolojik Taciz (Mobbing), bir tür kitlesel kabadayılık ve iş yeri zorbalığıdır, bilinçli veya bilinçsiz bir çeşit taciz ve yıldırma çabasıdır. Çalışanın özgüvenini yaralamak, çalışanı ve yetkisini yok saymak, yetkinliğini elinden almak ya da yetkinliğini olumsuz etkileyecek tavır sergilemek kısacası çalışanın etkinliğini azaltmak için bir yaklaşım, davranış ve psikolojik şiddet modelidir. İş yerinde mobbing, sözlü taciz, agresif ve ağır sözler, alaycılık, iftira, suçlama veya belirli bir zamanda belirli bir kişiye sıkça hedeflenen sosyal izolasyon gibi durumlara hizmet edebilir.

Birçok nedenle bu duruma maruz kalabilirsiniz. Örneğin, en üretken, yenilikçi, farklı ve cesur çalışanlar, özellikle yaratıcı problemleri çözenler, kurumun vizyon ve hedefini gerçekleştirmeye adanmış idealist çalışanlar en sık hedef altında olanlardır. Etnik köken, ayrı dininin mensupları, cinsel yönelim ya da etnik köken gibi baskın işyeri kültürüne uymayanlar da bu grup için de yer alır.

İş yerinde yöneticilerin yıldırma çabalarının altındaki gizli nedenlerden birinin de bir yöneticinin kendisine bağlı çalışanın yerine kendisinin belirleyeceği ve istediği farklı bir çalışanı getirme çabası da olabilir mi? Bu sorunun cevabına “evet” dediğinizi duyar gibiyim. Bu, adam kayırma olarak tanımlanan “nepotizm” yaklaşımıdır Çalışanın psikolojik şiddet ile işten ayrılmasını sağlayarak yerine kayırdığı adamı getirme istekliliğidir. Çalışan/çalışanların adil olmayan bir ortamda çalıştıkları düşüncesine itmesi, iş yerine ve yöneticiye güvensizlik hissettirmesi, iş stresini arttırarak, iş doyumunu ve motivasyonunu düşünerek başarısızlığa, kurumdan kopmasına da yol açacaktır. Yıkıcı ilişkiler çalışma ortamını şekillendirirken verimlilik, motivasyon, iş doyumu ve sağlık üzerinde olumsuz bir etkiye sahiptir ki çalışanı istifayı teşvik eder. (Nepotizmde kayırmaya konu olan şey kan bağını ifade ederken; favorizm de eş-dost, tanıdıkları ifade eder. Bu yazıda nepotizm ve favorizm kavramları birlikte kullanılmıştır.)

Özetle yapılan çalışmalar, işyerinde mobing mağdurlarının fiziksel ve ruh sağlıklarının olumsuz yönde etkilendiğini araştırmalarla göstermiştir.

Bazı mobbing davranışları şunlardır;

• İnsanların çalışmalarını göz ardı etmek,
• Kişiyi yok saymak ve izole etmek,
• Küçük hataları büyütmek,
• İşlerini ve pozisyonlarını itibarsızlaştırmak,
• Sorumluluklarını almak,
• Onları önemli toplantıların dışında bırakmak,
• Kişisel veya mesleki yaşamlarıyla ilgili söylentiler yaymak,
• Haksız eleştiri ve suçlama

Eğer iş yerinde yıldırma politikasına maruz kalıyorsanız her hafta işe başlamadan önce midenizde bir endişe ile başlar ve hafta sonunu ya da bir sonraki tatile kadar günleri geri sayarsınız.

Yıldırma eylemi, duygusal bir saldırıdır ve yıkıcı bir süreçtir.

Eylem mağdurlarında fiziksel ve psikolojik açıdan aşağıdaki semptomlardan bazıları görülebilir.

• Aşırı kaygı
• Panik atak
• Yüksek tansiyon
• Ülser
• Fiziksel ağrı (Somatizasyon)
• Uyku sorunları vb.
• Travma Sonrası Stres Bozukluğu

İş yerinde yıldırma tacizine maruz kalan mağdurlar, kişilik özelliklerine göre tepki verirler. Düşük özgüven ve aşırı kaygılı kişilik yapıları bu durumdan daha çok etkilenirler ve kendilerini daha zor savunurlar. Bu da kişide  daha yoğun kaygı, korku, suçluluk ve utanç gibi farklı duygusal tepkilere maruz kalmalarını sağlar. Bu kişiler, diğer insanlardan daha yoğun olarak öz-değerde azalma, çaresizlik ve kırılganlık duyguları yaşarlar. Bazıları bu yaşadıkları yaralanmalardan dolayı travma sonrası stres bozukluğu belirtileri yaşayabilir. Travmatik anılar zaman içinde kaybolabilir ancak semptomların devam etmesi profesyonel bir yardımın gerekli olduğunun göstergesidir.

Peki iş yerinde zorbalıkla bireysel başa çıkmada ne yapabilirsiniz?

Şunu diyebiliriz ki iş yerinde çok hızlı bir çözüm yaratılmada güçlüklerin olduğunu düşünürsek bireysel olarak yüzleşeceğiniz ve dikkat edeceğiniz bazı fikirler olabilir.

1. Siz değerlisiniz, kendinize iyi bakabilirsiniz: Öncelikle zorbalık davranışlarının neler olduğunu tanımaya çalışın böylece kendinizi suçlama veya sizin suçunuz olmayan bir şey için sorumluluk almanıza engel olacaktır. Unutmayın ki zorbalık bir seçimdir, sizin kusurlu olduğunuzu göstermez.
2. Durum değerlendirmesi yapın: Mevcut durumu değerlendirmek için kendinize zaman ayırın ve tepkinizi gözden geçirin: Durumu imkansız değişmez olarak tanımlıyorsanız, yeni bir iş aramak mı? durumu ve olayı bildirmek mi? Birim değişikliği talebi yapmak mı? Bu sorular için karar sizin…
3. Sınırlarınızı belirleyin: Davranışlarınızı nasıl ele alacağınız konusunda karşı tarafa kendine güvenen, dik duruşla iddialı olmayı öğrenerek gösterebilirsiniz. Örneğin, bu kendini bilmez zorba karakteri sizi iş kaybıyla tehdit etmeye devam ediyorsa konuyu ilgili yerler ile İnsan Kaynakları vb. görüşeceğinizi bildirin.
4. Günlüğünüz olsun: Günlüğünüzde konuyla ilgili olayın tarihi, saati, söylenen cümleler, kelimeler, tanıklar net olmalı ve yazılmalıdır. Duygularınıza ve sizi nasıl hissettirdiğinizi de eklemeniz önemli olacaktır. Edilen şikayetlerin ve cevapların da mutlaka not edilmesi gerekir. Bunlar gerektiğinde belge niteliği taşıyacaktır.
5. Başarınızı başkalarına da gösterin: Eğer zorba karakteri sizin terfi sürecinizi engelliyorsa çalışmalarınızı, projelerinizi ve başarılı işlerinizi üstlerin takip etmelerini sağlayabilirsiniz. Bunu e-postaları, etkinlik raporlarını iş arkadaşlarınız ve üstlerinizle paylaşabilirsiniz.
6. Olayı ilgili birimlere bildirin: Sessizlik zorba karakterine güç verecektir. Kendinizi bu duruma hazır hissettiğinizde yetkili bir makamla paylaşıp rapor edebilirsiniz. Paylaşımda sakinlik ve duyguların kontrolü önemlidir. Şikâyet ve yıkıcı bir tutum iletiyi zorlaştırabilir ve mesajın yanlış yorumlanmasına sebep olabilir. Ayrıntılar olacağı için içeriklerin tutarlı olmasına dikkat edin. Ne söylemek istediğinizi sonuçları düşünerek yazın. Zorba karakteri için varsayımda bulunmaktan kaçının, eleştirmeyin. Konu uygunsuz davranışı, bu odakta kalın…
7. Destek alın: Zorba karakterini üst yöneticisine bildirim. Zorba tutumlar aslında kişisel değil kurumsal bir sorundur. Gerekli kurumlara şikâyet de bulunacağınızı bildirin. Bir avukattan, Çalışma Bakanlığı vb. destek alabilirsiniz.
8. Sizi güçlendiren insanlarla olun: Yaşadığınız durumu, duygunuzu anlayacak sizlere destek olabilecek insanlarla olun. Konuşmanız kendinizi daha iyi hissettirebilir.
9. Ruhunuz için profesyonel destek-danışmanlık alın: Zorba karakterinin mağduru olmak derin yaralara yol açabilir. Fiziksel ve ruhsal sağlığınızı etkileyebilir. Dışarıdan gerekli desteği almak sizi depresyon, anksiyete vb. duygularınızın farkında olmanızı ve duygu durumunuzun düzelmesini sağlayacaktır.

Bilin ki yalnız değilsiniz. İş yerinde mobbing, zorbalık yaygın bir durumdur. Deneyimlediğiniz şeyin sizi tanımlamasına göz yummayın. Unutmayın ki hiçbir iş, iş yeri ve zorba, mobbingin yaratabileceği duygusal ve fiziksel yıkıma değmez…

Arıca, İş Yerinde Stresi Azaltmanın 15 Kolay Yöntemi yazıma da buradan ulaşabilirsiniz.